స్వరొచిష మను సంభవం లో గణేశ ప్రార్ధన

గ్రంధములను ముందుగా గణపతిని ప్రార్ధించి తరువాత విషయము లోనికి వెళ్లడం అనేది ఒక  సాంప్రదాయం. 

అటువంటి అనేక గ్రంధములలోనుండి అనేక గణేశ ప్రార్ధనలను మనం తెలుసుకుందాం !

ఈ రోజు మన తెలుసుకుంటున్న ఈ పద్యం అల్లసాని పెద్దన రచించిన స్వరోచిషమనుసంభవం లోనుండి తీసుకున్నాం!

అంకము జేరి శైలతనయాస్తనదుగ్ధము లానువేళ బా 

 ల్యాంకవిచేష్ట దొండమున నవ్వలి చన్గబళింప బోయి యా 

వంక గుచంబు గాన కహి వల్లభహారము గాంచి వే మృణా 

ళాంకుర శంక నంటెడు గ జాస్యుని గొల్తు నభీష్ట సిద్ధికిన్ !

అర్ధము: 

అంకమున్ = ఒడిలో ; చేరి = కూర్చుని ; శైలతనయ = హిమాలయ పర్వత పుత్రి, పార్వతీ దేవి ; స్తనదుగ్ధములు= చనుబాలు; ఆనువేళ = త్రాగే సమయంలో ; బాల్యంక = బాల్యం వల్ల కలిగే ; విచేష్టన్ = ఆట లాగ ; తొండమున్ = తొండముతో ; అవ్వలి = అటుపక్క ఉన్న ; చన్ = చను భాగాన్ని ; కబళించ బోయి = పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించగా ; ఆ వంకన్ = అటు ప్రక్కన ; కుచంబున్ = స్తనమును ; కానక = అందుకోలేక , కనిపించక ; అహివల్లభ = సర్పరాజు ను ; హారమున్ = హారముగా; కాంచి = చూసి ; వే = వేగంగా; మృణాళ= తామర ; అంకుర = లేత కాడలు ; అంటెడు = పట్టుకునే ; గజాస్యునిన్ = గజముఖము కలిగిన వినాయకుని ; అభీష్ట = కోరికలు ; సిద్ధికిన్ = తీరునట్లుగా ; కొల్తున్ = సేవించెదను.

తాత్పర్యం:

 వినాయకుడు పార్వతీ దేవి ఒడిలో కూర్చుని, ఒక చన్ను నుండి పాలు త్రాగుతూ , చిన్నపిల్లలకు ఉండే చాపల్యముతో రెండవ స్తనమును పట్టుకోవడానికి తన తొండముతో ప్రయత్నించగా, అర్ధనారీశ్వర తత్వము వల్ల అటుపక్క సగ దేహము శివుని రూపములో ఉన్న కారణంగా వినాయకుని తొండము నాకు మరొక స్థానము బదులుగా శివుని మెడలోని నాగాభరణం దొరకగా,  గజముల సహజ లక్షణమయిన తూడులను పట్టుకొనుటకు ప్రయత్నించుచున్న ఆ గణపతిని కోరికలు తీర్చుకొనుటకు ప్రార్ధించెదను .

తుమ్ము వచ్చి నప్పుడు చదవవలసిన శ్లోకం

 తుమ్ము వచ్చి నప్పుడు చదవవలసిన శ్లోకం 

ఓంకార పంజరశుకీ ముపనిషదుద్యాన కేళికలకంఠీం 

ఆగమనవిపినమయూరీ మార్యా మంతర్విభావయే గౌరీమ్ 

సూర్య ప్రార్ధన - కుమార సంభవం

ఈరోజు మనం కుమార సంభవం లో చెప్పిన సూర్య ప్రార్ధన చుద్దాం!

                అనుపమ దివ్యమూర్తి యను నమ్తియకాదు భవాష్టమూర్తులం

                దును పరమూర్తి దాన, ప్రభతోడ జగజ్జన రాజి కెల్ల నిం

                దనయము దాన దృష్టి యను నంతియకాదు త్రిలోచనాదిలో

                   చనమును దానయైన రవి చారు నిజ ప్రభ మాకు నీవుతన్

ఆర్ధముః 

అనుపమ దివ్యమూర్తి = సాటి లేని అమానుష మైన ఆకారము గల, అనినంతియకాదు =  అనినంత మాత్రమే కాదు భవ= శివుని అష్ట=ఎనిమిది మూర్తులందు=మూర్తులలో, తాను=తనే, పర= గొప్ప, మూర్తి=మూర్తి, ప్రభ= కాంతి, తోడన్=తో, జగత్=లోకమునందలి,  జనరాజి= జనుల యొక్క సమూహం, ఎల్ల= అందరికి, ఇందున్= ఇందులో, అనయమున్= ఎల్లప్పుడు  దాన= తన,  దృష్టి= చూపు, యను నంతియకాదు త్రిలోచన= మూడు కన్నులలో,ఆది= మొదటి, లోచనము= కన్ను, యైన=  అయిన, రవి= సూర్యుడు,  చారు= అందమైన,  నిజ ప్రభ = తనదైన మెరుగును  మాకు= మాకు, నీవుతన్= ఇచ్చు గాక.

తాత్పర్యంః నిరుపమానం, అమానుషమయిన ఆకరము గల వాడనునంతమాత్రమే కాదు, శివుని ఎనిమిది మూర్తులలోను దానే శ్రేష్టమైన మూర్తి, తన వెలుగుతో లోకమునందలి ప్రాణికోటి కంతకును దానే యెల్లప్పుడును దృష్టి యనునంత మాత్రమే కాదు. ముక్కంటియైన శివునకు గల మూడుకన్నులలో మొదటి కన్నయిన సూర్యుడు మాకుతనదైన వెలుగును ఇచ్చును గాక!

32 బ్రహ్మగారి గుణములు- లింగ పురాణం

సృష్టికర్త బ్రహ్మగారికి 32 గుణములు శివుని రూపమైన ఈశానుని ద్వారా, ఆదిశక్తి అనే మూలప్రకృతి ద్వారా సంక్రమించాయి. అవి ఏమిటో మనం ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం!

1. చిత్తవృత్తి నిరోధం
2. సాంఖ్యయోగం
3. తపస్సు
4. విద్య
5. విధి
6. క్రియ
7. ఋతం (చక్కని సంభాషణ)
8. సత్యం
9. దయ
10. బ్రహ్మం
11. అహింస
12. సన్మతి (సత్+ మతి= మంచి బుధి)
13. క్షమ (ఓర్పు)
14. ధ్యానం
15. ధ్యేయం
16. దమం (ఇంద్రియ నిగ్రహం)
17. శాంతి
18. విద్య (తెలుసుకోవలసినవి తెలుసుకొనుట)
19. అవిద్య (అవసరం లేనివి వదులుకొనుట)
20. మతి
21. ధృతి
22. కాంతి
23. నీతి
24. ప్రధ
25. మేధ
26. లజ్జ
27. దృష్టి (దివ్యజ్ఞానం)
28. సరస్వతి
29. తుష్టి (తృప్తి)
30. పుష్టి (ఇంద్రియ పాటవం)
31. క్రియ (వేద విహితమైన క్రియ)
32. ప్రసాదం (మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండడం)

నవదుర్గలు - మహిళా మణులు

మనకు పురాణాలలో నవదుర్గలు అని తొమ్మిది మంది దుర్గల అవతారాలు గురించి చెప్తారు.  అయితే ఈ తొమ్మిది మంది నవదుర్గలు నిత్యజీవితంలో స్త్రీ మూర్తికి అత్యంత సన్నిహితంగా ఉంటారు అంటే ఆ నవదుర్గలు  దైనందిని జీవితంలో మన చుట్టూ ఉన్న ప్రతి ఒక్క స్త్రీ మూర్తికి వారి వారి నిగూఢమైన శక్తికి ప్రతిరూపాలన్నమాట. 

 ఈ తొమ్మిది మంది నవదుర్గలు అలాగే ఆ తొమ్మిది మందిని నవదుర్గలతో  పాటుగా ప్రతి నిత్యం జీవితంలో ఉన్న శ్రీమూర్తులకు ఉన్న సంబంధం  ఎలా ఉంటుంది ఏంటి అనేది అయితే ఈ రోజు బ్లాగులో మనం నేర్చుకుందాం!

నవదుర్గలకు సంబంధించిన స్పష్టమైన శ్లోకం ఈ కింద ఇచ్చాను చూడండి. 

ప్రథమం శైలపుత్రీ చ ద్వితీయం బ్రహ్మచారిణీ 

తృతీయం చంద్రఘంటేతి కూష్మాండేతి చతుర్ధకం 

పంచమం స్కందమాతేతి షష్ఠం కాత్యాయనీతి చ 

సప్తమం కాళరాత్రీతి మహాగౌరీతి చాష్టమమ్ 

నవమం సిద్ధిదాత్రి చ నవదుర్గా   ప్రకీర్తితాః  

ఉకక్తాన్యేత్యాని నామాని బ్రాహ్మణైవ మహాత్మనా 

మొట్టమొదటి అవతారం నవదుర్గలలో శైలపుత్రి

స్త్రీ జన్మించిన  తర్వాత తన మొట్టమొదటి గుర్తింపు తన తండ్రి  అందువల్ల ఈ నవదుర్గలలో మొట్టమొదటి అవతారం శైలపుత్రి అంటే తనను తాను తన తండ్రి పేరుతో పరిచయం చేసుకుంటుందన్నమాట, శైలపుత్రి అంటే  హిమవంతుని పుత్రిక అంటే తను తన తండ్రికి కుమార్తెగా మాత్రమే తన గుర్తింపును పొందుతూ ఉంటుంది దానివల్ల ఇక్కడ అమ్మవారికి  పులి లాంటి వాహనాలు లేవు. అమ్మవారి తల పై చంద్రవంక ఉంటుంది కుడి చేతిలో త్రిశూలం ఎడమ చేతిలో కమలం ఉన్న ఈ అమ్మవారి వాహనం వృషభం

రెండవ  అవతారం బ్రహ్మచారిణి 

ఈ ప్రాయంలో అమ్మవారు విద్యార్థిగా అభివర్ణించుకుంటుంది అంటే విద్యను అభ్యసించడానికి కావలసిన అన్ని అర్హతలు తను పొందటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను అని రూపంలో మనకు దర్శనం ఇస్తూ ఉంటుంది. ఈ రూపం లో అమ్మవారికి వాహనమే ఉండదు. కేవలం తాను ఒక కమండలం జపమాల పట్టుకుని శుద్ధ సత్వగుణంతో విరాజిల్లుతూ ఉంటుంది. 

మూడవ  అవతారం చంద్రఘంట 

ఈ అవతారంలో అమ్మవారు తన గృహస్థధర్మమును స్వీకరించి తన భర్త కు సంబందించిన అభూషణం అయిన చంద్రుడిని తన తలపైన ధరిస్తుంది. ఈమెకు 10 చేతులు ఉంటాయి, అంటే తనకు భాద్యతలు పెరిగాయి అని, వానిని తాను అద్భుతంగా ఎంతో  చక్కగా నిర్వర్తిస్తుంది అని అర్ధం. 

నాలుగవ  అవతారం కూష్మాండ 

ఈ అవతారంలో అమ్మవారు కేవలం 8 చేతులతో దర్శనం ఇస్తారు అంటే కొంచెం భాద్యతలు తగ్గి నాయి అని. డ్డానికి కారణం ఆమె కూష్మాండ , తన కడుపులో ప్రపంచమును మోస్తున్నది అని అర్ధం. 

 
ఐదవ  అవతారం స్కందమాత 

ఈ అవతారంలో అమ్మవారు తన తల్లి భాద్యతలను చక్కగా నిర్వహిస్తున్నట్లుగా మనం చూడవచ్చు . ఈ అవతారంలో అమ్మవారి ఒడిలో షణ్ముఖములతో స్కందుడు అంటే కుమారస్వామి కూర్చునిఉండడం మనకు కనిపిస్తుంది. 

ఆరవ  అవతారం కాత్యాయిని 

ఈమె  మనలోని అనేక యుద్ధములలో గెలవడానికి ప్రతీక. యుద్ధం అంటే ఇష్టములకు, బాధ్యతలకు మరియు తనలోపలి అలజడులకు అన్నింటికి ప్రతీక అయినా అనేకానేక సంఘర్షణలను చిరునవ్వుతో,తన పుట్టింటి వారు నేర్పిన గుణగణములతో నేర్పుగా గెలువగలిగినది. 

ఏడవ  అవతారం కాళరాత్రి 

ఈ అవతారంలో అమ్మవారు నీలి వర్ణంలో ఉంటారు. తనలోని అనేక సంఘర్షణలను తట్టుకుంటూ తనను తాను మార్చుకుంటూ ఉన్న సందర్భంలో ప్రతి తల్లి కాళరాత్రిగానే మనకు కనిపిస్తుంది. 

ఎనిమిదవ  అవతారం మహాగౌరి 

ఈ అవతారంలో అమ్మవారు తనను తాను గెలిచి, తనలోపలి, బయటి శత్రువులను గెలిచి ప్రశాంతంగా ఉండే మధ్యవయస్సు కలిగిన స్త్రీ మూర్తిలా మనం చూడవచ్చు. 

తొమ్మిదవ  అవతారం సిద్ధిదాత్రి 

ఈ స్థితిలో అమ్మవారు అడిగిన వరములను, సిద్ధులను ప్రసాదించే సిద్ధిదాత్రి గా మనకు దర్శనం ఇస్తారు అంటే మన నిజ జీవితంలో మన కాళ్ళ ఎదుట కనిపించే మన అమ్మమ్మ నానమ్మ మరియు ఇతర పెద్ద వయసు ఉన్న స్త్రీమూర్తులను మనం ఈ విధంగా చూడవచ్చు . వారు వారి జీవితంలో నేర్చుకున్న అనేకానేక పాఠాల నుండి మనకు అనేక సలహాలు ఇస్తూ ఉంటారు. 

ఈ విధంగా మనం మన నిజజీవితంలో అమ్మవారి నవదుర్గా రూపాలను దర్శించ వచ్చు. 

ఈ బ్లాగు కు సంబందించిన youtube వీడియో ఇక్కడ చూడవచ్చు. 

భాస్కర శతకం -2

మన తెలుగు సామెతలలో ఓడలు బండ్లు, బండ్లు ఓడలు అవుతాయి అని నానుడి కదా ! మరి ఇంతకూ ఆ మాట ఎక్కడనుండి తీసుకున్నారో చూద్దామా!

అక్కర పాటు వచ్చుఁ సమయంబున జుట్టములొక్కరొక్కరి 

న్మక్కువ నుద్ధరించుటలు మైత్రికి జూడగ యుక్తమేసుమీ 

యొక్కట నీటిలో మెరక నోడలబండ్లును బండ్లనోడలున్ 

దక్కకవచ్చుఁచుండుట నిదానముగా దెలంప భాస్కరా!

అర్ధం: భాస్కరా = ఓ సూర్యాదేవా !, అక్కర = తగిన, పాటు = అవసరము, వచ్చుఁ = వచ్చిన , సమయంబునన్ = సమయంలో, చుట్టములు = బంధువులు, ఒక్కరొకరి = ఒకరు మరొకరి , మక్కువన్ = ఇష్టంగా , ఉద్ధరించుట = కాపాడుట , చూడగా = ఆలోచిస్తే , మైత్రికి = స్నేహమయునకు , యుక్తము= సరియైనది , ఏ =అవును, సుమీ = సుమా! ఒక్కటన్ = ఒకవేళ , నీటిలో = నీటిలోపల , ఓడలన్ = పడవలమీద , బండ్లును = బండ్లు , మెరకన్ = భూమిమీద , బండ్లన్ = బండ్ల మీద , ఓడలున్ = పడవలు , తక్కక = ఆగకుండా , వచ్చుఁచుండుట = రావడం, తలంపన్ = ఆలోచించగా , నిదానం= నిదర్శనము, కాదె= కదా !

తాత్పర్యం : ఈ ప్రపంచంలో చుట్టములు, బంధువులు ఒకరికి అవసరమయినప్పుడు మరొకరు చక్కగా సహాయం చేసుకుంటారు అది ఎంత సహజం అంటే నీటిపైన ఉన్నప్పుడు బండ్లు పడవలమీద , భూమిమీద ఉన్నప్పుడు అవే పడవలు బండ్లమీద ప్రయాణం చేస్తాయి కదా!

భాస్కర శతకము - 1

తెలుగులో అనేక నీతి శతకములు ఉన్నాయి. వానిలో మనం ఈ టపాలో భాస్కర శతకము లోని ఒక పధ్యము నెర్చుకుందాం!

శ్రీగలభాగ్యశాలి గడు జేరగవత్తురు తారుదారె దూ

రాగమున ప్రయాసమున కాదట నోర్చియునైన నిల్వను

ద్యోగముచేసి రత్ననిల యుండనికాదె సమస్తవాహినుల్

సాగరు జేరుటెల్ల ముని సన్నుత మద్గురు మూర్తిభాస్కరా

అర్ధంః మునిసన్నుత = మునిలచే మన్ననలు పొందే, మత్ = నాకు, గురుమూర్తి = గురురూపుడు అయినట్టి, భాస్కరా = ఓ సూర్య భగవానుడా! దూర = దూరము నుండి, ఆగమన= వచ్చుట వలన కలిగిన, ప్రయాసమునన్ = శ్రమకు, ఓర్చియున్= భరించి, నిల్వన్= నిలుచుటకు, ఉద్యోగము = ప్రయత్నము , చేసి , తారుదారె= తమకుతమే, అదటన్ = అనురాగంతో, శ్రీ = సంపదలు, గల =కలిగిన, భాగ్యశాలి = అదృష్టవంతుని, కడు= చాలా/ ఎక్కువగా, చేరగవత్తురు = దగ్గరకు చేరుతారు. సమస్త = సకలమైన, వాహినుల్ = నదులు, సాగరున్= సముద్రమును, రత్న= రత్నముల కోసం,  ఎల్లన్ = సమీపించునది

తాత్పర్యం : ఎక్కడెక్కడో పుట్టిన అనేక నదులు రత్నములు కలిగి ఉన్నాడు అనే ఆశతో సముద్రమును చేరినట్లు ప్రజలుకూడా అనేక వ్యయ ప్రయాశలకు ఓర్చుకుని తమంతట తామే ధనవంతుల ఇంటికి వస్తూ ఉంటారు.